4857 sayılı İş Kanunu’nun 53. maddesine göre, işyerinde deneme süresi dahil en az bir yıl çalışan işçi yıllık ücretli izne hak kazanır. İzin süresi hizmet süresine göre en az 14 gün (1–5 yıl), 20 gün (5–15 yıl) ve 26 gün (15 yıl ve üzeri) olarak belirlenmiştir. 18 yaş ve altındaki ile 50 yaş ve üzerindeki işçilerin izni 20 günden az olamaz. İzne rastlayan hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günleri izin süresinden sayılmaz.
Kıdeme göre yıllık izin süreleri
İş Kanunu’nun 53. maddesi, işçiye verilecek yıllık ücretli izin süresinin hizmet süresine göre aşağıdaki sürelerden az olamayacağını belirtir:
| Hizmet süresi | En az yıllık izin |
|---|---|
| 1 yıldan 5 yıla kadar (5 yıl dahil) | 14 gün |
| 5 yıldan fazla, 15 yıldan az | 20 gün |
| 15 yıl (dahil) ve daha fazla | 26 gün |
Aynı maddede yer alan ek kurallar:
- 18 ve daha küçük yaştaki işçiler ile 50 ve daha yukarı yaştaki işçilerin yıllık izni 20 günden az olamaz.
- Yer altı işlerinde çalışan işçilerin izin süreleri dörder gün artırılarak uygulanır.
- Bu süreler en az sürelerdir; iş sözleşmeleri ve toplu iş sözleşmeleriyle artırılabilir.
- Yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemez.
- Niteliği gereği bir yıldan az süren mevsimlik veya kampanya işlerinde çalışanlara yıllık izin hükümleri uygulanmaz.
İzne nasıl hak kazanılır?
Yıllık izne hak kazanmak için işe başlanan günden itibaren, deneme süresi de içinde olmak üzere, en az bir yıl çalışmış olmak gerekir (md. 53). İş Kanunu’nun 54. maddesine göre bu sürenin hesabında işçinin aynı işverenin bir veya çeşitli işyerlerinde çalıştığı süreler birleştirilir.
Bir yıllık süre içinde, 55. maddede sayılan hâller dışındaki sebeplerle işçinin devamı kesilirse, bu boşlukları karşılayacak kadar süre eklenir ve izin hakkının doğduğu tarih ileri kayar. Her hizmet yılına karşılık hak edilen izin, bir sonraki hizmet yılı içinde kullanılır.
Çalışılmış gibi sayılan süreler
İş Kanunu’nun 55. maddesine göre şu süreler izin hakkının hesabında çalışılmış gibi sayılır (özet):
- Kaza veya hastalık nedeniyle işe gidilemeyen günler (Kanun’un 25/I-b maddesinde öngörülen süreyi aşan kısım hariç),
- Kadın işçilerin doğumdan önce ve sonra çalıştırılmadığı günler,
- Muvazzaf askerlik dışında bir kanundan dolayı ödevlendirilme sırasında işe gidilemeyen günler (yılda 90 günü aşan kısım hariç),
- Zorlayıcı sebeplerle işin bir haftadan fazla tatil edilmesi hâlinde çalışılmayan sürenin 15 günü (işçinin yeniden işe başlaması şartıyla),
- Hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günleri,
- Kanun’un ek 2. maddesinde sayılan izinler (mazeret izinleri) ile işveren tarafından verilen diğer izinler,
- Daha önce kullanılan yıllık ücretli izin süreleri.
İzin günleri nasıl sayılır?
İş Kanunu’nun 56. maddesine göre yıllık izin günlerinin hesabında, izin süresine rastlayan ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri izin süresinden sayılmaz. Örneğin izin süresi içinde bir resmî tatil varsa, o gün izinden düşülmez ve izin bir gün uzar.
Aynı madde, işveren tarafından yıl içinde verilen diğer ücretli ve ücretsiz izinlerin, dinlenme ve hastalık izinlerinin yıllık izne mahsup edilemeyeceğini de belirtir. Yani raporlu günler ya da mazeret izinleri yıllık izinden düşülemez.
İzin bölünebilir mi?
Yıllık izin işveren tarafından bölünemez ve kural olarak sürekli şekilde verilir. Ancak 56. maddeye göre izin, tarafların anlaşmasıyla, bir bölümü 10 günden aşağı olmamak üzere bölümler hâlinde kullanılabilir.
Yol izni
İznini işyerinin bulunduğu yerden başka bir yerde geçirecek işçiye, istemde bulunması ve bunu belgelemesi koşuluyla, gidiş ve dönüşte yolda geçecek süreler için işveren toplam 4 güne kadar ücretsiz izin vermek zorundadır (md. 56).
İzin kayıt belgesi
İşveren, işyerinde çalışan işçilerin yıllık ücretli izinlerini gösteren bir izin kayıt belgesi tutmak zorundadır (md. 56).
İzin ücreti nasıl ödenir?
- İşveren, izin dönemine ait ücreti işçinin izne başlamasından önce peşin olarak ödemek ya da avans olarak vermek zorundadır (md. 57).
- İzin süresine rastlayan hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil ücretleri ayrıca ödenir (md. 57).
- İzin ücreti hesaplanırken fazla çalışma ücretleri, primler ve sosyal yardımlar hesaba katılmaz (md. 57’nin atıf yaptığı md. 50).
- İznini kullanırken ücret karşılığı başka bir işte çalıştığı anlaşılan işçiye izin süresi için ödenen ücret, işveren tarafından geri alınabilir (md. 58).
İşten ayrılınca kullanılmayan izin
İş sözleşmesi herhangi bir nedenle sona ererse, işçinin hak kazanıp kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücret, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücret üzerinden kendisine ya da hak sahiplerine ödenir (md. 59). Bu alacağın zamanaşımı sözleşmenin sona erdiği tarihte başlar ve süresi beş yıldır (ek md. 3).
İşveren sözleşmeyi feshettiğinde, bildirim süresi ve yeni iş arama izinleri yıllık izin süreleriyle iç içe giremez (md. 59).
Örnek hesap
1 Şubat 2019’da işe başlayan ve 30 yaşında olan bir işçiyi düşünelim:
| Hak kazanma tarihi | Tamamlanan hizmet | En az izin |
|---|---|---|
| 1 Şubat 2020 | 1 yıl | 14 gün |
| 1 Şubat 2021 – 2024 | 2–5 yıl | Her yıl 14 gün |
| 1 Şubat 2025 | 6 yıl | 20 gün |
| 1 Şubat 2026 | 7 yıl | 20 gün |
Aynı işçi 50 yaşında olsaydı, hizmet süresi 5 yılın altında olsa bile her yıl en az 20 gün izin hakkı olurdu (md. 53). Devamsızlık gibi nedenlerle bir yıllık süre kesilirse hak kazanma tarihi ileri kayar (md. 54).
Sık sorulan sorular
Deneme süresi yıllık izin hesabına dahil mi?
Evet. İş Kanunu’nun 53. maddesine göre bir yıllık sürenin hesabında deneme süresi de dahildir.
Yıllık izin parayla değiştirilebilir mi?
İş Kanunu’nun 53. maddesine göre yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemez. Kullanılmayan izin ücreti, 59. maddeye göre iş sözleşmesi sona erdiğinde ödenir.
Raporlu günler yıllık izinden düşülür mü?
Hayır. İş Kanunu’nun 56. maddesine göre dinlenme ve hastalık izinleri ile işverence verilen diğer ücretli ve ücretsiz izinler yıllık izne mahsup edilemez.
İzin sırasında resmî tatil olursa ne olur?
İş Kanunu’nun 56. maddesine göre izin süresine rastlayan ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri izin süresinden sayılmaz; izin o kadar uzar. Bu günlerin ücreti de ayrıca ödenir (md. 57).
Yıllık izin bölünerek kullanılabilir mi?
Tarafların anlaşmasıyla bölünebilir; ancak bölümlerden biri 10 günden az olamaz (md. 56).
50 yaşından büyük çalışan kaç gün izin kullanır?
50 ve daha yukarı yaştaki işçilere verilecek yıllık izin 20 günden az olamaz. Hizmet süresi 15 yılı geçmişse 26 günlük süre uygulanır (md. 53).
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. İşletmenize özel durumlar için mali müşavirinize ya da bir iş hukuku uzmanına danışmanızı öneririz.
F-GEN